Uit een recent onderzoek van Merck Healthcare KGaA en Lek Pharmaceuticals (onderdeel van Sandoz) blijkt dat het nitrietgehalte in hulpstoffen die vaak worden gebruikt in vaste orale medicijnen, zoals tabletten, niet statisch is, maar kan veranderen door blootstelling aan stikstofoxiden (NOₓ) uit de lucht. Dit inzicht is belangrijk omdat nitriet een belangrijke oorzaak is voor de vorming van nitrosamines, stoffen die in sommige gevallen schadelijk kunnen zijn. Fabrikanten van hulpstoffen beginnen daarom nu nitrietgehaltes in hun productdeclaraties op te nemen en bieden zelfs specifieke ‘laag-nitriet’ varianten aan. Toch blijkt uit de analyse van gegevens van een groot aantal farmaceutische bedrijven, verzameld in de Lhasa Nitrite Excipient Database, dat het nitrietgehalte sterk kan variëren tussen verschillende batches en verschillende leveranciers. Dit betekent dat zelfs het gebruik van een ‘laag-nitriet’ hulpstof niet altijd garant staat voor een laag nitrietgehalte in het uiteindelijke medicijn. Het is daarom noodzakelijk om ook andere risicobeperkende maatregelen te nemen, zoals extra controle tijdens belangrijke productiestappen zoals tabletcoating. De kans op vorming van nitrosamines hangt af van meerdere factoren, waaronder de gebruikte hulpstof zelf. Hulpstoffen die gemakkelijk nitriet opnemen, kunnen een groter risico vormen als ze in grote hoeveelheden in een medicijn worden gebruikt. Een opvallende bevinding is dat de kwaliteit van de lucht tijdens het productieproces van hulpstoffen een cruciale, maar vaak ondergewaardeerde factor is om het risico op nitrosaminevorming te beperken. De onderzoekers zagen dat blootstelling aan stikstofdioxide (NO₂) meestal meer nitriet vormt dan blootstelling aan stikstofmonoxide (NO). Daarnaast blijkt dat bepaalde hulpstoffen, zoals basische carbonaten, nitriet kunnen opslaan zonder dat dit direct leidt tot meer nitrosaminevorming, omdat de basische omgeving de vorming ervan tegenwerkt. Hulpstoffen zoals zetmeel of cellulose kunnen echter een groter risico vormen, omdat ze zowel gemakkelijk nitriet opnemen als vaak in grote hoeveelheden in medicijnen worden gebruikt. Processen waarbij veel lucht wordt gebruikt, zoals drogen in een fluid-bed droger, granuleren of filmcoaten, kunnen extra blootstelling aan NOₓ veroorzaken en moeten daarom worden meegenomen in risicobeoordelingen. Ook de manier waarop monsters worden gehanteerd tijdens analyses is belangrijk: zoveel mogelijk blootstelling aan omgevingslucht moet worden voorkomen om onverwachte variaties in nitrietgehalte te beperken. De onderzoekers benadrukken dat hun bevindingen vooral relatieve, niet absolute, waarden geven voor de gevoeligheid van hulpstoffen voor nitrietopname. Zij adviseren daarom om bij het inschatten van het risico op nitrosaminevorming niet alleen te kijken naar het begingehalte aan nitriet in de gebruikte hulpstoffen, maar ook naar de risico’s die voortkomen uit het productieproces zelf en de eigenschappen van de gebruikte ingrediënten. Deze inzichten kunnen helpen om de veiligheid van medicijnen beter te waarborgen. Het volledige onderzoek verschijnt in november 2026 in het wetenschappelijke tijdschrift Journal of Pharmaceutical Sciences.